Schrijven

Waar schreven de Maya's mee?

Waarom wordt er niet veel Chort'i gesproken?

 

 

 


Waarom leren we schrijven?

Floresmila , La Pintada
Tegenwoordig gaat bijna elk kind naar school om te leren lezen en schrijven. Het is een handig om te kunnen want het daardoor kunnen we beter met elkaar communiceren door middel van brieven of emails. We kunnen ook boeken en kranten lezen om te weten wat er in de wereld gebeurt. Schrijven helpt ons ook om onze gedachten te ordenen en om gevoelens uit te drukken. Het mooiste is dat het allemaal zo simpel is: alles wat we nodig hebben is een pen en papier of computer.
Niet altijd was het zo gemakkelijk. De oude Maya's kenden geen papier, pennen of boeken. Ook werd de kinderen niet geleerd hoe ze konden schrijven. Alleen de mensen die tot de adel behoorden mochten leren lezen en schrijven. Om speciale gebeurtenissen te noteren werden speciale schrijvewrs in dienst genomen.. Zo werd een deel van de Maya geschiedenis bewaard.
 

 

 

 

 

 

 

 

Hoe schreven de Maya's?

De Maya's gebruikten geen letters om te schrijven maar ze maakten tekeningen. Deze tekeningen staan bekend als hiërogliefen. In sommige gevallen gebruiken wij ook getekende symbolen in plaats van het geschreven woord. Zie de volgende voorbeelden:

$ dit symbool betekend geld.
Een pijl betekent richting.
Een kruis stelt altijd een kerk of religie voor.
Een skelet met botten betekend gevaar. We zien het soms op flessen met een giftige inhoud en het is een symbool dat ook mensen die niet kunnen lezen begrijpen.

Een Maya schrijver
Verschillende manieren om "jaguar" te schrijven
Als de Maya's het word "jaguar" wilden schrijven, dan tekenden ze het hoofd van de jaguar. Ze hadden ook hiërogliefen die klanken voorstelden, vergelijkbaar met onze letter: Elke hiëroglief stelde een lettergreep voor. Om het woord "jaguar" te schrijven, gebruiken wij de letters a,g,j en u. De Maya's tekenden drie hiërogliefen en elk stelde een lettergreep voor, zoals:
ja + gu+ ar

Soms gebruikten de Maya's de tekening en het symbool van geluid in één enkele hiëroglief. Het is best ingewikkeld voor ons om de Maya hiërogliefen te lezen. Sommige tekeningen zoals het hoofd van een jaguar, zijn gemakkelijk te begrijpen, maar bij andere zijn we nog steeds op zoek naar de betekenis.

 

 

 

 

 

 

 

Waar schreven de Maya's mee?


De oude Maya's hadden geen pen, kant en klare inkt of schriften. Alles wat ze hadden om te schrijven is wat ze vonden in hun natuurlijke omgeving. Ze maakten inkt van natuurlijke pigmenten en schreven met verfkwasten. Ze gebruikten een soort natuurlijk papier dat was gebleekt met kalk om het witter en meer glanzend te maken. Ze hadden ook geen boeken zoals wij die kennen. Ze gebruikten lange repenvan handgemaakt papier die ze als accordeon vouwden om vervolgens aan beide zijden te beschrijven.
Maya schrijver
 
Deze Maya boeken staan bekend als een codex. Ze bevattenn tekeningen en teksten geschreven in hiërogliefen van de geschiedenis van de Maya s, hun geloof en hun manier van leven. Helaas hebben maar vier codexen de koloniale overweldiging overleefd. Omdat ze zijn gemaakt van zeer kwetsbaar papierzijn vele vernietigd door de vochtigheid en de hitte. Bovendien hebben de Spaanse overwinnaars veel van de teksten verbrand omdat zij geloofden dat deze duivels waren. Ze zorgden dat de Maya s de teksten niet meer konden lezen, want dat ging tegen hun methoden van bekeren naar het Katholieke geloof in.
 

 

 

 

 

 

 

 

Kun je een trap lezen???

Hiërogliefische trap
Één van de mooiste constructies van de klassieke Maya wereld is de hiërogliefische trap die is gevonden in het archeologische park van Copán Ruinas. Het is een gigantische piramide van 21 meters hoog, met meer dan 2000 hiërogliefen gegraveerd in de trap. In het midden van het pad kun je de vijf koningen zien, gehakt uit steen. En aan de onderkant kun je een gigantisch hoofd zien die de opening naar de onderwereld voorstelt.
Dit trapportaal werd ontdekt in verschrikkelijk slechte staat. Half de trap was aangetast en het was bijna onmogelijk om de goede orde van de originele treden terug te vinden. De eerste archeologen begonnen met het reorganiseren van de gekerfde stenen, maar wisten niet waar ze die precies moesten plaatsen, aangezien ze niet konden interpreteren wat er stond. Ze plaatsten de stenen op willekeurige plekken. Het was een ingewikkeld en een lang proces voor de archeologen maar hun eerbare pogingen om het te restaureren was tevergeefs, want het maakte alles alleen maar moeilijker voor latere archeologen.
De trap geschilderd door Tatiana Proskouriakoff

 

 

 

 

 

 

 

Hoe ontcijfer je de Maya hiëroglyfen?

Ontcijferen van hiërogliefen is verre van gemakkelijk. Soms herkennen we het beeld, zoals het hoofd van een jaguar, maar in de meeste gevallen lijkt de hiëroglief bekend, maar heeft uiteindelijk een hele andere betekenis dan de archeologen dachten. Toch hebben de archeologen in de afgelopen jaren met de ontdekkingen van nieuwe hiërogliefen 85% weten te ontcijferen!
Diego de Landa's alfabet
 Parijs Codex
 
Één van de meest belangrijke personen in het vertalen van de hiërogliefen is de Spaanse bisschop Diego de Landa, die aankwam in Yucatan, Mexico, in 1562. Hij had een grote interesse in het begrijpen en ontcijferen van de klanken die worden uitgebeeld door elke hiëroglief. Het probleem was dat hij geloofde dat elke hiëroglief een letter uitbeeldde, zoals de taal van tegenwoordig. Pas toen de Russische taalkundige Yuri Knorosov ontdekte dat de hiërogliefen geen letters voorstelden maar lettergrepen, een samenvoeging van letters, veranderde deze gedachte. Het ontcijferen van Maya hiërogliefen houdt in het vergelijken van vele hiërogliefen met elkaar. In sommige gevallen is het een gok wat ze ermee bedoelden, door het analyseren van de context of door het gebruik van andere informatie. Bijvoorbeeld, als je deze zin zou lezen: vandaag was het een hete dag omdat de XXX erg sterk was. Heb je enig idee welk woord je kunt gebruiken om XXX te vervangen?

 

 

 

 

 

 

 

Kan een kind archeoloog zijn?


De jonge David Stuart
David Stuart is een Noord Amerikaanse archeoloog die al sinds kind de Maya cultuur wilde bestuderen. Deze interesse kwam mede door de invloed en fascinatie van zijn ouders voor de Maya's. Hij was te jong om samen met zijn ouders in het veld te werken , maar hij hield ervan om de tempels te zien, bedekt met al die mysterieuze tekeningen. Toen hij 10 jaar was, was hij in Coba, Mexico, waar ze net twee beelden hadden ontdekt. Zijn vader, George Stuart, begon met het tekenen van de hiërogliefen en ook David tekende mee. Hij bestudeerde ze van alle kanten totdat hij in staat was om sommige te ontcijferen. Tegen de tijd dat hij 15 was, werd David gezien als een specialist in Maya schrift! Hij kreeg een studiebeurs om te studeren aan de universiteit en nu als een volwassene, is hij de directeur van het Maya Hiërogliefen Departement in het museum van Peabody in de Verenigde Staten.

 

 

 

 

 

 

 

Waarom wordt er niet veel Maya Chortí meer gesproken?

De Chortí taal wordt bijna niet gesproken in de vallei van Copan en dat is jammer want het is een onderdeel van de cultuur van Honduras.
Het verlies van de taal kwam door vele factoren. Sommige personen verlieten hun thuis om elders te wonen en werken waar alleen Spaans gesproken werd, dus zonder mogelijkheden om het Chortí te blivene oefenen. In andere gevallen werden de Chortí onderdrukt en gediscrimineerd en werden zo gedwongen om hun moedertaal te verbergen, want het was verboden of ze waren te beschaamd. De gevolgen waren groot, de taal werd niet bewaard. In andere woorden: er werd niet lesgegeven in Chortí op de scholen, ook de ouders leerden hun kinderen geen Chortí en het resultaat was dat er maar een paar woorden werden bewaard, zoals: ixchocos (kinderen), mix (kat) en charco (modderpoel).
Gelukkig is er tegenwoordig weer een hoop interesse in de terugkomst van de taal. Vele Maya Chortí willen hun cultuur redden en tegenwoordig wordt in een aantaldorpsscholen weer lesgegeven in de taal. De Maya hiërogliefen helpen ons de taal van de Maya voorouders te begrijpen, want veel van de Chortí taal werd gebruikt in de tijd van de Maya's. Nog een goede reden om onze monumenten te bewaren!
Maya meisje uit Choncó

 

 

 

 

 

 

 

Wist je dat...

Een Maya hieroglief dat per ongeluk werd aangezien voor een olifant
Het ontcijferen van Maya hiërogliefen is geen gemakkelijke taak; velen wetenschappers hebben grote fouten gemaakt. Één van de eersten archeologen waren er zeker van dat een hiëroglief een olifant voorstelde, wat heel raar is, want de Maya's wisten niet eens van het bestaan van olifanten!
De schriftgeleerden waren de baas over het schrijven van de geschiedenis en de gebeurtenissen van het koninkrijk. Ze vormden een aparte sociale klasse en ze hadden hoog aanzien. Meestal waren ze familie van de koning en woonden in mooie huizen en ze kleedden zich heel bijzonder.
 Madrid Codex
Chuen, Maya dag
De schriftgeleerden werden beschermd door verschillende "nahaules" zoals het konijn en de aap. Ze hadden ook een speciale dag in de kalender, de Tzolk'in, toegewijd aan de schriftgeleerden, de elfde dag, el Chuen.